Death to losers and panta rei! A system built to fail!

Ik zal geen aannames maken over the Survival of the Fittest. Op vakantie in China had ik een pittig gesprek met een Nederlandse longchirurg, die ervan overtuigd was dat de theorie van Darwin erop neerkwam dat giraffen lange nekken groeiden omdat ze die nodig hadden, want het voedsel hangt hoog. Terug op mijn stoel na een flinke val wist ik hem bijna de prachtige en gruwelijke werkelijkheid van de theorie over te brengen (de volgende morgen bleek hij toch even gegoogled te hebben en was het verder niet nodig het er nog over te hebben).

Allereerst die naam, die door het concept van "fitness" absoluut fout te interpreteren is (en in de klassieke Nederlandstalige interpretatie "de Wet van de Sterkste" is dat nog erger): "to fit" in het Engels is letterlijk: "passen". "The Fittest" (overtreffende trap dus van fit, een beetje vrij geïnterpreteerd) is dus letterlijk bedoeld als "degene die het beste past". De titel van de theorie zegt dus niet dat het fitste, sterkste, snelste of grootste dier (of plant!) overleeft, maar dat het dier dat het meest geschikt is voor de omgeving waarin het moet leven, overleeft. In nogal wat gevallen gaat het dan ook om grote, sterke, snelle dieren - dus zo gek is die link nu ook weer niet. Maar grote sterke snelle dieren gebruiken normaalgezien ook veel energie, dus als er niet veel eten is, dan ben je als beest misschien beter af als je traag en klein en zuinig bent. Of als je beter in hoge bomen kan klimmen dan de Lamborghini's van het dierenrijk, zodat je zelf niet langer deel bent van hun voedselketen.

Uit het voorbeeld dat ik hierboven geef, kan je ook al afleiden dat de "omstandigheden" waarin je "best past" precies dat zijn: de huidige werkelijkheid, die morgen anders kan zijn wat dus kan betekenen dat jij plots niet langer de beste oplossing bent. Hold that thought.

Eerst iets bijsturen dat ik hierboven lijk gezegd te hebben. Voor mij zou Darwin zijn theorie veel beter "Death to Losers" genoemd hebben (al snap ik dat dat nog iets moeilijker te verkopen was geweest). Stel dat de wereld boordevol staat met blauwe kauwgomballenbomen en met rode kauwgomballenbomen (eigenlijk is de wereld dus het tuintje van je oude malle oom). Er zijn ook twee soorten vogels: de zwansmees eet enkel blauwe kauwgomballenboombladeren (de ballen zelf bewaren de sprookjesvogels natuurlijk voor de kinderen) en de fretvink eet zowel de bladeren van de blauwe als van de rode boom. Op de keper beschouwd (en alle andere parameters even buiten beschouwing gelaten) is de fretvink dus het "beste" geschikt voor de wereld waarin we hen verzonnen hebben... Echter: aangezien de wereld ook vol staat met de blauwe variant, is er geen enkele reden waarom de zwansmees niet zou overleven. Geen vuiltje aan de vogelvolle lucht, niet enkel de "fittest" "survivet", alle beestjes gelukkig. Een jaar of wat later zijn er flink wat meer blauwe bladeren (die immers twee rassen aan snoepers kennen) opgegeten dan rode, en worden die eerste langzamerhand een zeldzaamheid. De fretvink smult lustig verder en ziet zijn bestaan geenszins in vraag gesteld (behalve misschien door obesitas): nog steeds rijkelijk een organisme dat floreert op deze wereld. De zwansmees daarentegen krijgt het moeilijk: bruikbaar voedsel is nauwelijks nog te vinden en ze vallen als, euh, zwansmezen met ondervoedingsverschijnselen uit de lucht. Wat een losers: eigenlijk zijn die magere eigenzinnige kieskeurige fladderaars nauwelijks gemaakt om in een wereld te leven waar blauwe komgomballenbomen schaars zijn (ik citeer even de gedachten van Johannes P Fretvink, die, zoals dat gaat, vindt dat het de eigen schuld is van die vieze zwansmezen - met alle respect - en dat ook lekker verspreidt via zijn youtubekanaal).

De moraal: je hoeft niet het best passend te zijn, als je maar niet ongeschikt bent. Losers sterven. Dat is de ene helft van de theorie van Darwin. Vrolijke jongen die Charles. Gelukkig eindigt het verhaal niet daar. Mocht dat het geval zijn, dan kwam het neer op: aan het einde gaan we allemaal dood. But wait, there's more! Het meest fantastische en als je er goed over nadenkt echt mindblowing moet nog komen. De tweede boodschap van de passagier van The Beagle (N.B.: doe uzelf het plezier van naar dit prachtige stukje muziek te luisteren - hier is de tekst) is dat de natuur bij het reproduceren fouten maakt. Niet af en toe een klein vlekje, maar massa's, onwaarschijnlijk veel blunders. Moeder Natuur zou in de kleuterklas bij juffrouw Wendy met een strenge blik terug naar haar bankje gestuurd worden maar zelfs dan nog hardleers foute binnenwegjes kiezen en slordige werkstukken blijven afleveren.

Korte (?) schoolreis naar de genetica. Misschien heb je ooit al gehoord van the Human Genome Project. Het idee was als volgt (ik oversimplifieer bewust een aantal zaken - spreek me er gerust op aan, maar ik ben er zeker van dat deze voor de discussie hier niet relevant zijn): we nemen het volledige genoom van 1 mens (redelijk letterlijk: een enorme sliert met telkens een A, C, T of G, die als een soort programmeertaal alle recepten bevatten van hoe ons lichaam werkt - het is absoluut mijn bedoeling om ook hierover nog te schrijven, alleen al omdat het so damn cool is) en nu we eindelijk technologie hebben (we schrijven 1998) kunnen we dat ook echt "op papier" zetten en dan weten we hoe het genoom van een mens eruit ziet. In 2021 werd deze toen nog herculeïsche taak min of meer beëindigd... om tot de conclusie te komen dat we nog nergens stonden! We hebben niet "het" genoom van de mens, maar "een" genoom van een mens. Als dat toevallig een man was, dan ziet het genoom van elke vrouw er al anders uit (laat ons eerlijk zijn, gezien de menselijke geschiedenis zou het geen verrassing mogen zijn als het inderdaad enkel een man betrof). Enter: the 1000 genomes project en later the 100000 genomes project (gelukkig wordt de technologie onderweg ook altijd beter). Intussen wordt er ongeveer elk jaar wel eens een aankondiging gedaan dat "het menselijk genoom nu echt echt echt maar zeker niet zoals de vorige drie keer dat we het zeiden nee serieus echt compleet is". "Of nee wacht: daar zien we nog een gaatje". Wat is mijn punt hiermee in de context van evolutieleer?

• Jouw genoom is bijna letterlijk jouw "source code". Alles wat in je lichaam gebeurt en hoe dat lichaam eruit ziet, is het gevolg van wat in jouw genoom staat.
• Jouw genoom is niet mijn genoom. We hebben hele grote stukken gemeen (waardoor we geen oren op ons voorhoofd hebben en wel tegenstelbare duimen), maar de stukjes die jouw haarkleur of literaire ambitie bepalen zijn bij jou (waarschijnlijk) anders dan bij mij. Maar wacht eens: waar komen die verschillen vandaan??? Als wij allemaal "mensen" zijn, met een "mensengenoom" hoe kan dat dan dat jij anders bent (ik wil hier ook iets zeggen over "intelligent design" en over evolutie zoals in diverse geloofsstelsels voorgehouden wordt, maar ik hoop dat deze zin volstaat)?

Het antwoord, zonder enige twijfel: de fouten van de natuur. Zonder, again, in de details te treden: de meeste mensen hebben geleerd dat je als kind de helft van de genen van je moeder en de helft van je vader erft (sorry, Exy en Anne). Hier is de werkelijkheid: dat kopiëren en combineren gebeurt door een ingenieuze machinerie die helaas (of eigenlijk gelukkig - zeker in het geval van Anne en Exy) niet perfect werkt. Het kan al eens zijn dat een A van uw vader een C wordt hier of daar, of dat er eens per ongeluk een letter tussen komt te zitten. Als die fout "erg" is, dan kan dat betekenen dat pakweg het "recept" om benen te maken of om in te nestelen in de baarmoeder niet meer werkt. Bij deze een ontzettende warme knuffel aan alle mensen met een gefnuikte kinderwens. Maar ook als dat allemaal nog meevalt: je "start" als wezen met 1 cel, die dus de gecombineerde info van vader, moeder en de schele kopiist bevat. Maar iedere keer dat in jouw eigen lichaam een nieuwe cel gemaakt wordt, moet die informatie opnieuw overgeschreven worden, en daarbij loopt het ook meer dan regelmatig mis. Dat hoeft niet erg te zijn: als je een nieuw huidcel krijgt en die weet niet hoe hij levercellen moet maken: no biggie. Maar soms is de fout zo gemeen dat ze een explosie aan celgroei veroorzaakt. Bij deze een ontzettende warme knuffel aan iedereen die al met kanker te maken gehad heeft.

I showed you the bad, maar here's the good. Soms zijn die "fouten" geniaal. Sommige fouten zorgen ervoor dat een zebra-achtig beest plots met een langere nek geboren wordt, of een kever met een schrikwekkend patroon op zijn schid. Soms worden door die fouten breinen groter, kan een aapachtig wezen rechtop lopen of ziet een wezen er voor zijn soortgenoten plots enorm seksueel aantrekkelijk uit. Misschien wordt er een zwansmees geboren die naast blauwe kauwgomballenbladeren ook de teelballen van fretvinken lust (hey, ik heb de wereld verzonnen, in de mijne hebben vogels teelballen; then again: bij deze een ontzettende warme knuffel aan iedereen die last heeft van teelballen of van etters met teelballen). In mijn zwaar vereenvoudigde biotoop zou dat een grote verandering betekenen in "wie het beste past" in de wereld, want de voortplanting van al dan niet op youtube gal spuiende fretvinken is bedreigd door de hongerige zwansmezen (die het er op Tik Tok al snel roerend over eens zijn dat het hogere doel van fretvinken is om delicatessen aan te groeien voor hun eigen soort).

Intussen ben ik terug bij Darwin. Ik herhaal: losers sterven. Maar ook: panta rei! Heraklites had een beetje gelijk met zijn "alles vloeit" of "alles verandert", want de volgende generatie van elk wezen dat overleeft, heeft de kans om puur bij toeval beter te zijn. Toegegeven: de losers zouden nog slechter af kunnen zijn, maar tenzij bij 't Hof van Commerce zet het geen zoden aan de dijk om de zombie nog doder te maken: die kan eigenlijk alleen maar winnen.

Waarom, dus, heeft een giraf een lange nek? In het hele ecosysteem moet er een "moment" geweest zijn, waar eten dicht bij de grond moeilijker te vinden was. Rond die tijd zijn er als het ware 20 nieuwe modellen zebra geboren: eentje met rode strepen (geen oplossing voor het probleem, nog steeds een loser, dus uitgestorven), eentje met zes poten (cool, maar helaas ook geen oplossing), eentje die minder eten nodig had (al beter, mogelijk heeft die soort het minstens een tijdje langer uitgehouden) en vooral ook eentje met een iets langere nek. Alle "foute verbeteringen" (in de context die op dat moment geldt) zijn doodgegaan voor ze nakomelingen konden krijgen, dus de enige "zebra's" die overblijven zijn die met lange nekken (en mogelijk degene die minder honger hadden).

Ik vat nog eens samen voor de kindjes achteraan: volgens de theorie van Darwin (die wat dat aangaat absoluut bevestigd wordt door moderne wetenschap over genetica) is voortplanting een prachtig rommelboeltje, een system built to fail: we laten zoveel fouten op de wereld los dat er wel een "goede fout" zal bijzitten, en al de rest verdwijnt vanzelf (want krijgt veel minder kansen om zich voort te planten). Als pratende apen die intussen verzekeringen kunnen kopen tegen regen op onze trouwdag vinden we dat een waanzinnig eng systeem. Een beetje smoezelig zelfs, en we moeten toegeven dat het inderdaad mee oorzaak is van enkele afschuwelijke zaken die mensen kunnen overkomen. Maar, mevrouw Helderder, onthou een ding: het leven (op aarde) draait feitelijk op slordige, klungelige diversiteit, en tot nader order werkt het. Het is absoluut het beste leven dat U zich kunt wensen, lekker vies!